Ένα εξαιρετικό αρχαίο αιγυπτιακό αγγείο, ένας κάλαθος από αιγυπτιακή φαγεντιανή, βρέθηκε στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης (στην περιοχή της σημερινής Νεάπολης), σε έναν πλούσιο γυναικείο τάφο που χρονολογείται γύρω στο 275 π.Χ.
Το ίδιο το αγγείο, όπως μαρτυρούν τα ίχνη χρήσης του, θα πρέπει να είναι λίγο αρχαιότερο από τον τάφο, και θα πρέπει να χρονολογηθεί λίγες δεκαετίας νωρίτερα, ίσως στα 325-300 π.Χ. Το ιδιαίτερο υλικό κατασκευής του, η αιγυπτιακή φαγεντιανή, είναι, κατά βάση, κονιορτοποιημένος χαλαζίας με γαλάζια ή πρασινωπή υαλώδη επίστρωση, και οφείλει το σύγχρονο όνομά του στην πόλη Faenza της Ιταλίας, όπου κατά τον 16ο αιώνα μ.Χ. παράγονταν κεραμικά σκεύη με παρόμοια υαλώδη εξωτερική εμφάνιση. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, που χρησιμοποιούσαν τη φαγεντιανή ήδη από την προδυναστική περίοδο (5500-3000 π.Χ.), την ονόμαζαν tzehenet, που σημαίνει «εκθαμβωτικό» και «λαμπερό». Λαμπερό είναι και το «εξωτικό» αγγείο της Θεσσαλονίκης.
Η γυαλιστερή γαλαζοπράσινη επιφάνειά του είναι εξολοκλήρου καλυμμένη με περίτεχνη διακόσμηση σε χαμηλό ανάγλυφο, οργανωμένη σε τρεις ζώνες διαχωρισμένες με ταινίες με σπειρομαίανδρο. Η κατώτερη ζώνη φέρει σειρά από ρόδακες, ενώ η μεσαία διακοσμήθηκε με υδρόβια πουλιά μπροστά σε άνθη λωτού, τα οποία αποτελούν αγαπημένο θέμα στην αιγυπτιακή τέχνη και συμβολίζουν την αναγέννηση. Η δε ανώτερη και σημαντικότερη ζώνη απεικονίζει σκηνή κυνηγιού σε δάσος, με πρωταγωνίστρια τη θεά του κυνηγιού Άρτεμη να κυνηγάει, με τη συνδρομή σκύλων, άγρια ζώα: ελάφια, ζαρκάδι, λαγούς και αγριογούρουνο. Η θεά φοράει κοντό χιτώνα και μπότες και κρατάει τόξο με βέλη και ακόντιο.
Η γενική όψη του αγγείου θα ήταν αρχικά πολυτελέστερη, καθώς χρυσά ελάσματα και κομβία -που δεν σώθηκαν- θα ήταν κάποτε επικολλημένα σε στοιχεία της διακόσμησης (λ.χ. στο εσωτερικό του κυματίου κάτω από το χείλος, στο κέντρο των ανθέων, στις διαχωριστικές ταινίες). Αυτό τεκμαίρεται από τη διατήρηση ανάλογων χρυσών στοιχείων σε άλλα φαγεντιανά αγγεία.
Πέρα, πάντως, από την πολυτέλεια, το συγκεκριμένο αγγείο ξεχωρίζει και για τη σπανιότητά του. Το σχήμα του, το θέμα της παράστασής του, καθώς και τεχνικές λεπτομέρειες που παρουσιάζει (όπως λ.χ. η χρήση κόκκινης υαλώδους επίστρωσης σε μία από τις διαχωριστικές ταινίες, στις μπότες και τα μαλλιά της θεάς), το καθιστούν μοναδικό ανάμεσα στα αιγυπτιακά φαγεντιανά προϊόντα. Η δε ανεύρεσή του στη Θεσσαλονίκη καταδεικνύει τις σχέσεις της πόλης με την Αίγυπτο και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της.
Μπορείτε να δείτε από κοντά τον αιγυπτιακό κάλαθο στη μόνιμη έκθεση «Θεσσαλονίκη Μακεδονίας Μητρόπολις», στην προθήκη 10.
Για ένα ακόμη αιγυπτιακό έκθεμα του μουσείου, ένα αγαλματίδιο σφίγγας από μαύρο βασάλτη, βλ. https://www.amth.gr/exhibitions/exhibit-of-the-month/mia-sfigga-apo-tin-aigypto-sti-thessaloniki.
Το Έκθεμα του Μήνα επιμελήθηκε η αρχαιολόγος Άννα Αρβανιτάκη.
