Τμήμα Συλλογών Μεταλλοτεχνίας, Λιθίνων και Μικροτεχνίας

Τα αντικείμενα των συλλογών, τα οποία αριθμούν πάνω από 10.000, προέρχονται κυρίως από ταφικά ανασκαφικά σύνολα (Δερβένι, Σίνδος, Αίνεια, Άκανθος, ανατολικό και δυτικό νεκροταφείο Θεσσαλονίκης κ.ά.) και, σπανιότερα, από οικιστικά (π.χ. Όλυνθος).

Παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία όχι μόνο λόγω του διαφορετικού υλικού κατασκευής τους (λίθινα, μετάλλινα, γυάλινα) αλλά και των διαφορετικών αναγκών και χρήσεων που αυτά εξυπηρετούσαν. Συνδεόμενα είτε με την καθημερινή ζωή (χρηστικά σκεύη, εργαλεία, κοσμήματα κ.ά.), είτε με πιο βίαιες εκδηλώσεις της (επιθετικά και αμυντικά όπλα), είτε με θρησκευτικές πεποιθήσεις και λατρευτικές πρακτικές (αναθήματα, λατρευτικά αγάλματα, τελετουργικά σκεύη, αρχιτεκτονικά μέλη ναών κ.ά.), είτε με τον θάνατο και τις μεταθανάτιες αντιλήψεις (λίθινες σαρκοφάγοι και βωμοί, επιτύμβια ανάγλυφα και στήλες, κτερίσματα κ.ά.), είτε με  τον δημόσιο βίο και τη διοίκηση (πορτρέτα ηγεμόνων, τιμητικές επιγραφές, ψηφίσματα κ.ά.), είτε με το εμπόριο και την οικονομία (νομίσματα, ωνές κ.ά.), τα τεχνουργήματα των Συλλογών Μεταλλοτεχνίας, Λιθίνων & Μικροτεχνίας −σαν τα χιλιάδες κομμάτια ενός παζλ− μάς επιτρέπουν να ανασυνθέσουμε την εικόνα μιας πολύ μακρινής και συνάμα μακραίωνης πραγματικότητας, από τα προϊστορικά μέχρι και τα ρωμαϊκά χρόνια.

Συλλογή Μεταλλοτεχνίας

Η Συλλογή περιλαμβάνει τουλάχιστον 4000 μεταλλικά αντικείμενα και είναι από τις πλουσιότερες και σημαντικότερες αρχαιολογικές συλλογές του είδους σε ολόκληρη τη χώρα, λόγω ακριβώς  της πολύ μεγάλης άνθησης που γνώρισε η μεταλλοτεχνία στην αρχαία Μακεδονία.

Στο Μουσείο φυλάσσεται η μεγαλύτερη συλλογή χρυσών στεφανιών της κλασικής και ελληνιστικής περιόδου, πολλά από τα ωραιότερα χρυσά και αργυρά κοσμήματα της ίδιας εποχής, καθώς και πλήθος μπρούντζινων κοσμημάτων όλων των περιόδων. Από τις σπουδαιότερες στη Μακεδονία θεωρείται και η συλλογή αργυρών και μπρούντζινων αγγείων του ΑΜΘ, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον αριστουργηματικό και μοναδικό στο είδος του ανάγλυφο κρατήρα του Δερβενίου. Τη Συλλογή συμπληρώνουν αντιπροσωπευτικά παραδείγματα από τον οπλισμό των μακεδόνων πολεμιστών (μπρούντζινα κράνη, σιδερένια ξίφη και μαχαιρίδια, αιχμές της περίφημης μακεδονικής σάρισας, μπρούντζινες ασπίδες, μολύβδινα βλήματα σφενδόνης κ.ά.), καθώς και πολύ μεγάλος αριθμός (περίπου 13000) νομισμάτων (χρυσών, αργυρών και μπρούντζινων) προερχόμενων από όλη τη Μακεδονία αλλά και την υπόλοιπη Ελλάδα.

Συλλογή Λίθινων

Η Συλλογή περιλαμβάνει περίπου 4500 αντικείμενα/μνημεία. Με εξαίρεση έναν αξιόλογο αριθμό λίθινων αντικειμένων της προϊστορικής εποχής, η συντριπτική πλειονότητα των έργων της Συλλογής χρονολογείται από τον ύστερο 6ο αι. π.Χ. έως τα πρώιμα παλαιοχριστιανικά χρόνια. Τα έργα αυτά αποτελούν δείγματα παραγωγής κυρίως των τοπικών εργαστηρίων γλυπτικής, καθώς και αθηναίων καλλιτεχνών, ενώ πολλά είναι εισαγωγές από την Αττική και δημιουργίες άλλων καλλιτεχνικών εργαστηρίων του βορειοελλαδικού χώρου.

Η Συλλογή περιλαμβάνει αγάλματα και αναθηματικά ανάγλυφα από ιερά θεών στην πόλη και την περιοχή της Θεσσαλονίκης, αυτοκρατορικά πορτρέτα και εικονιστικούς ανδριάντες που συσχετίζονται με την άσκηση της αυτοκρατορικής λατρείας στη ρωμαϊκή εποχή, δείγματα της γλυπτής διακόσμησης δημοσίων κτηρίων και του ανακτορικού συγκροτήματος του Γαλερίου, καθώς και ένα αξιόλογο σύνολο ιδιωτικών εικονιστικών προτομών και ταφικών αναγλύφων που μαρτυρούν την ακμή της τοπικής κοινωνίας.

Πλούσια και η επιγραφική συλλογή του Μουσείου, μέρος της οποίας έχει δημοσιευτεί στη σειρά των Inscriptiones Greacae.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λεγόμενη «Συλλογή Ραιδεστού» που συγκρότησε ο Θρακικός Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος της Ραιδεστού (έτος ίδρυσης 1871) και περιλαμβάνει αρχαιότητες από διάφορες περιοχές της Θράκης, τις οποίες μετέφεραν το 1922 στη Θεσσαλονίκη ως κειμήλια οι πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης.  

Συλλογή Μικροτεχνίας

Τον βασικό πυρήνα της Συλλογής αποτελούν τα γυάλινα κοσμήματα, πολυτελή αγγεία και επιτραπέζια παιγνίδια, τα οποία προέρχονται κυρίως από ανασκαφές νεκροταφείων, δημοσίων κτηρίων και ιδιωτικών κατοικιών και επαύλεων και χρονολογούνται από τα τέλη του 6ου αι. π.Χ.  έως και την ύστερη αρχαιότητα.

Η κατασκευή των περισσότερων έργων μικροτεχνίας της Συλλογής προϋποθέτει γνώση και εφαρμογή σύνθετων τεχνικών και η χρήση τους αποτελεί δείγμα της υψηλής αισθητικής και του πλούτου των τοπικών κοινωνιών.